Tội sử dụng trái phép chất ma túy là vấn đề pháp lý được rất nhiều người quan tâm, đặc biệt là sự phân định ranh giới giữa xử lý vi phạm hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự. Rất nhiều người vẫn lầm tưởng rằng hành vi sử dụng ma túy sẽ không bị phạt tù, hoặc ngược lại, cho rằng việc này chỉ bị phạt tiền nhẹ mà không lường trước các chế tài ngăn chặn nghiêm khắc đi kèm. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ toàn bộ quy định pháp lý hiện hành, khung xử phạt hành chính, các trường hợp có thể bị xử lý hình sự, quy trình áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc và bảng kiểm tra quyền nghĩa vụ theo đúng chuẩn mực pháp luật.
Hành vi sử dụng trái phép chất ma túy có bị coi là tội phạm không
Theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành, hành vi tự sử dụng trái phép chất ma túy đơn thuần không còn bị cấu thành tội phạm độc lập trong Bộ luật Hình sự.
Trước đây, Bộ luật Hình sự năm 1999 từng quy định Tội sử dụng trái phép chất ma túy tại Điều 199. Tuy nhiên, kể từ khi Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 chính thức có hiệu lực, tội danh này đã được bãi bỏ. Nhà nước chuyển dịch quan điểm chính sách pháp lý, nhìn nhận người nghiện ma túy dưới góc độ là người bệnh cần được hỗ trợ y tế, can thiệp điều trị cai nghiện phục hồi chức năng hơn là đối tượng tội phạm bị giam giữ hình sự.
Do đó, người có hành vi tự mình hút, hít, tiêm chích hoặc uống chất ma túy để thỏa mãn nhu cầu của bản thân sẽ bị xử lý vi phạm hành chính, đồng thời bị áp dụng các biện pháp quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy và biện pháp xử lý hành chính cai nghiện theo Luật Phòng chống ma túy.
Mức phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy
Mặc dù không phải là tội phạm hình sự, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm và phải chịu chế tài xử phạt hành chính theo Nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội.
Theo quy định hiện hành, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy bị áp dụng hình thức phạt tiền từ một triệu đồng đến hai triệu đồng. Ngoài việc phạt tiền, người vi phạm còn bị tịch thu toàn bộ tang vật, phương tiện vi phạm liên quan đến việc sử dụng ma túy như tẩu hút, bình thủy tinh, bật lửa khò hoặc que thử.
Đối với người nước ngoài có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trên lãnh thổ Việt Nam, tùy theo mức độ vi phạm, bên cạnh hình thức phạt tiền còn có thể bị áp dụng hình phạt trục xuất khỏi nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Các tội danh hình sự liên quan rất dễ bị vướng phải khi sử dụng ma túy
Ranh giới giữa việc sử dụng ma túy đơn thuần với việc phạm tội hình sự là vô cùng mong manh. Người sử dụng rất dễ chuyển hóa thành tội phạm nghiêm trọng nếu có các hành vi liên đới dưới đây.
Tội tàng trữ trái phép chất ma túy
Nhiều người lầm tưởng mua một lượng ma túy nhỏ mang theo người chỉ để dùng dần thì không bị đi tù. Tuy nhiên, theo Điều 249 Bộ luật Hình sự, hành vi cất giấu ma túy trong túi áo, túi xách, trong ví, cốp xe hoặc tại nơi ở mà không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển hay sản xuất sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội tàng trữ trái phép chất ma túy.
Chỉ cần khối lượng ma túy tàng trữ đạt từ ngưỡng quy định tối thiểu của luật định, ví dụ như từ 0.1 gram đối với heroin, cocain, methamphetamine hay amphetamine, người tàng trữ đã có thể đối mặt với mức án phạt tù từ một năm đến năm năm tù giam, và khung cao nhất có thể lên đến tù chung thân.
Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy
Đây là tội danh có mức hình phạt cực kỳ nghiêm khắc theo Điều 255 Bộ luật Hình sự. Nếu bạn thuê phòng khách sạn, quán karaoke, rủ rê bạn bè tụ tập cùng góp tiền mua ma túy về dùng, hoặc cung cấp dụng cụ, địa điểm, đứng ra điều phối âm thanh, ánh sáng cho nhóm người sử dụng, hành vi đó sẽ bị cấu thành Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Mức hình phạt thấp nhất cho tội danh này là từ hai năm đến bảy năm tù, và các khung tăng nặng có thể lên đến hai mươi năm tù hoặc tù chung thân nếu phạm tội đối với nhiều người hoặc đối với người dưới mười tám tuổi.
Tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy
Theo Điều 256 Bộ luật Hình sự, chủ nhà trọ, chủ căn hộ, chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú, karaoke hoặc người thuê nhà mà cho phép người khác sử dụng địa điểm thuộc quyền quản lý của mình để sử dụng ma túy thì sẽ bị truy cứu hình sự về Tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy với mức án phạt tù từ hai năm đến mười lăm năm.
Tội cưỡng bức hoặc lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy
Hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc dùng các thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác dùng ma túy sẽ bị phạt tù từ hai năm đến chung thân theo Điều 257. Nếu có hành vi rủ rê, dụ dỗ, khêu gợi sự tò mò để người khác sử dụng chất cấm thì sẽ bị xử lý về Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 258 với mức án lên đến hai mươi năm tù.
Biện pháp quản lý và quy trình đưa đi cai nghiện bắt buộc
Người có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy ngoài việc bị phạt tiền còn phải chấp hành các biện pháp quản lý nghiêm ngặt của chính quyền địa phương theo Luật Phòng chống ma túy.
Công an cấp xã nơi người vi phạm cư trú sẽ tiến hành lập danh sách và ra quyết định quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy với thời hạn một năm kể từ ngày phát hiện hành vi. Trong thời gian này, người bị quản lý phải thường xuyên trình diện, chấp hành các yêu cầu xét nghiệm đột xuất của cơ quan công an và tham gia các buổi tư vấn, giáo dục tại địa phương.
Nếu người sử dụng ma túy bị cơ quan y tế có thẩm quyền xác định tình trạng nghiện ma túy mà không tự nguyện đăng ký các hình thức cai nghiện tự nguyện, hoặc tiếp tục tái phạm trong thời gian cai nghiện, cơ quan công an sẽ lập hồ sơ đề nghị Tòa án nhân dân cấp huyện ra quyết định đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Thời hạn chấp hành biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc kéo dài từ mười hai tháng đến hai mươi bốn tháng.
Bảng kiểm tra quyền hạn và nghĩa vụ pháp lý khi làm việc với cơ quan chức năng
Để nắm vững các quyền và nghĩa vụ hợp pháp khi bị kiểm tra hoặc xử lý vi phạm, cá nhân có thể rà soát theo bảng kiểm tra dưới đây:
Kiểm tra thẩm quyền của cán bộ tiến hành kiểm tra, yêu cầu xuất trình thẻ ngành hoặc quyết định kiểm tra theo quy định.
Kiểm tra biên bản vi phạm hành chính, rà soát tính chuẩn xác về thời gian, địa điểm, tang vật và diễn biến sự việc.
Kiểm tra quyền được giải trình, ghi nhận ý kiến cá nhân vào biên bản xử lý vi phạm hành chính trước khi ký tên.
Kiểm tra quyền yêu cầu xét nghiệm khẳng định tại bệnh viện nếu nghi ngờ que test nhanh cho kết quả dương tính giả.
Kiểm tra nghĩa vụ chấp hành nộp phạt vi phạm hành chính đúng thời hạn tại kho bạc nhà nước hoặc ngân hàng được chỉ định.
Những hậu quả xã hội lâu dài đối với cá nhân người vi phạm
Dù hành vi sử dụng ma túy đơn thuần không bị ghi vào lý lịch tư pháp hình sự, việc bị xử phạt vi phạm hành chính và lập hồ sơ theo dõi tại địa phương vẫn để lại những hệ lụy nặng nề.
Thông tin vi phạm được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hồ sơ quản lý an ninh trật tự của công an địa phương. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc xét duyệt tiêu chuẩn chính trị, thẩm tra lý lịch khi thi tuyển vào các ngành công an, quân đội, cơ quan nhà nước hoặc xét tuyển vào các vị trí nhạy cảm tại doanh nghiệp.
Đối với người lái xe, việc bị phát hiện sử dụng ma túy khi đang điều khiển phương tiện sẽ bị tước giấy phép lái xe, tước bỏ công cụ hành nghề và đối mặt với nguy cơ mất việc làm vĩnh viễn. Ngoài ra, sự kỳ thị của cộng đồng và sự giám sát định kỳ của chính quyền địa phương cũng tạo ra rào cản tâm lý rất lớn cho con đường tái hòa nhập xã hội.
Lời khuyên quan trọng để tránh vướng vào vòng lao lý
Sử dụng ma túy không chỉ tàn phá thể xác, hủy hoại hệ thần kinh mà còn là con đường ngắn nhất đẩy một người bình thường vào vòng lao lý với những tội danh hình sự đặc biệt nghiêm trọng.
Người dân tuyệt đối không tò mò, không thử bất kỳ loại chất kích thích nào dù chỉ một lần dưới bất kỳ hình thức nào. Khi tham gia các buổi tiệc tùng tại các tụ điểm giải trí, cần giữ sự tỉnh táo, không nhận đồ uống từ người lạ và kiên quyết từ chối nếu có người rủ rê sử dụng chất lạ.
Trong trường hợp người thân trong gia đình không may sa chân vào con đường nghiện ngập, gia đình nên chủ động đến ủy ban nhân dân hoặc trạm y tế cấp xã để đăng ký các hình thức cai nghiện tự nguyện, cai nghiện bằng thuốc thay thế hoặc điều trị tâm lý chuyên sâu. Sự chủ động phối hợp điều trị y tế là giải pháp nhân văn và đúng luật nhất, giúp người bệnh sớm tái hòa nhập cộng đồng và tránh được các biện pháp cưỡng chế cai nghiện bắt buộc
