Sử dụng trái phép chất ma túy là hành vi tự mình đưa chất ma túy vào cơ thể dưới bất kỳ hình thức nào (hút, hít, tiêm chích, uống, ngậm...) mà không có chỉ định chuyên môn của người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh hoặc không được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành, chính sách xử lý đối với hành vi này có sự phân định ranh giới rất rõ ràng giữa chế tài hành chính, biện pháp cai nghiện và các tội danh hình sự liên đới.
1. Hành vi sử dụng ma túy bị xử lý như thế nào theo luật hiện hành?
Trước đây, Bộ luật Hình sự năm 1999 từng quy định Tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 199). Tuy nhiên, kể từ khi Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) có hiệu lực, tội danh này đã được bãi bỏ hoàn toàn.
Hiện nay, pháp luật nhìn nhận người sử dụng ma túy đơn thuần dưới hai góc độ:
- Đối tượng vi phạm hành chính: Phải chịu các chế tài xử phạt tiền và tịch thu tang vật.
- Người bệnh (nếu đã nghiện): Cần được can thiệp điều trị, tư vấn tâm lý và áp dụng các biện pháp cai nghiện để phục hồi chức năng, tái hòa nhập cộng đồng.
2. Mức phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sử dụng ma túy
Theo Nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội (Nghị định 144/2021/NĐ-CP):
- Mức phạt tiền: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy.
- Hình thức phạt bổ sung: Tịch thu toàn bộ tang vật, phương tiện vi phạm (dụng cụ hút, bình khò, que thử, tẩu...).
- Đối với người nước ngoài: Tùy theo mức độ vi phạm, bên cạnh phạt tiền có thể bị áp dụng hình thức trục xuất khỏi lãnh thổ Việt Nam.
- Người điều khiển phương tiện giao thông: Nếu bị phát hiện trong cơ thể có chất ma túy khi đang lái xe (xe máy, ô tô), người vi phạm sẽ bị xử phạt tiền rất nặng (từ hàng triệu đến hàng chục triệu đồng) và bị tước quyền sử dụng giấy phép lái xe từ 22 đến 24 tháng theo Nghị định về xử phạt vi phạm giao thông đường bộ.
3. Quy trình quản lý và đưa đi cai nghiện theo Luật Phòng, chống ma túy
Người có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy sau khi bị xử phạt hành chính sẽ được đưa vào diện quản lý của địa phương theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy:
Quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy
- Cơ quan thực hiện: Công an cấp xã/phường nơi người đó cư trú lập danh sách và ra quyết định quản lý.
- Thời hạn quản lý: 01 năm kể từ ngày có quyết định.
- Nội dung quản lý: Xét nghiệm chất ma túy đột xuất/định kỳ, tư vấn tâm lý, động viên tham gia các hoạt động cộng đồng và theo dõi phòng ngừa tái phạm.
Xác định tình trạng nghiện và biện pháp cai nghiện
Trong thời gian quản lý, người sử dụng sẽ được cơ quan y tế có thẩm quyền xét nghiệm, đánh giá để xác định có thuộc diện "nghiện ma túy" hay không:
- Nếu tự nguyện cai nghiện: Người nghiện được đăng ký cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc tại các cơ sở cai nghiện tự nguyện, hoặc tham gia chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế (Methadone/Buprenorphine).
- Đưa đi cai nghiện bắt buộc: Người nghiện từ đủ 18 tuổi trở lên sẽ bị Tòa án nhân dân cấp huyện ra quyết định đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc (thời hạn từ 12 đến 24 tháng) nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện.
- Bị phát hiện tiếp tục sử dụng ma túy trong thời gian cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị Methadone.
- Tái nghiện trong thời hạn quản lý sau cai nghiện.
4. Những tội danh hình sự rất dễ vướng phải khi tụ tập sử dụng ma túy
Ranh giới giữa việc "sử dụng đơn thuần" và "phạm tội hình sự đặc biệt nghiêm trọng" vô cùng mong manh. Người dùng ma túy rất dễ bị chuyển hóa thành bị can, bị cáo trong các tội danh sau của Bộ luật Hình sự:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5. Bảng kiểm tra rà soát pháp lý khi làm việc với cơ quan chức năng
Nhằm đảm bảo quyền lợi và thực hiện đúng nghĩa vụ khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra phát hiện chất ma túy, cá nhân cần lưu ý bảng kiểm tra sau:
- Kiểm tra thẩm quyền kiểm tra và biên bản làm việc của lực lượng chức năng.
- Kiểm tra việc niêm phong mẫu xét nghiệm (nước tiểu/máu) đảm bảo có chữ ký của người được lấy mẫu và người làm chứng.
- Kiểm tra quyền giải trình trung thực về các loại thuốc tây điều trị bệnh đã dùng trong vòng 7 ngày qua (để loại trừ nguy cơ dương tính giả do phản ứng chéo).
- Kiểm tra quyền đề nghị được xét nghiệm khẳng định (bằng phương pháp sắc ký khối phổ tại bệnh viện) nếu kết quả que test nhanh có nghi vấn bất thường.
- Kiểm tra nội dung biên bản vi phạm hành chính trước khi ký, bảo đảm phản ánh đúng thực tế diễn biến sự việc.
Bạn đang quan tâm đến thủ tục đăng ký cai nghiện tự nguyện tại địa phương, hay cần làm rõ thêm các quy định liên quan đến việc xử lý nhóm người cùng tụ tập sử dụng ma túy
